Πέμπτη, Οκτωβρίου 14, 2010

«Οι μουσικοί δρόμοι της Νάξου: ταυτότητες – η κινητικότητα του χορευτικού τραγουδιού».

Ότι και να πει ή να γράψει κανείς για τον πανεπιστημιακό κ. Σταύρο Σπηλιάκο θα ήταν λίγο και φτωχό. Είναι ο άνθρωπος που ανήγαγε τη νησιώτικη μουσική παράδοση σε επιστήμη. Ο άνθρωπος που εδώ και χρόνια με αστείρευτη αγάπη και μεράκι ερευνά, γράφει , οργανώνει και δημιουργεί ότι έχει να κάνει με τους νησιώτικους χορούς και την μουσική. Η τεράστια προσφορά του μόνο με αυτήν του Γιάννη Πάριου μπορεί να συγκριθεί. Μέσα από την δουλειά και την έρευνα του στην παραδοσιακή μουσική μάθαμε και εμείς οι νησιώτες την πολιτισμική μας ιστορία. (naxosfan)

Η εκδήλωση με θέμα «0ι μου­σικοί δρόμοι της Νάξου: ταυτότητες - η κινητικότητα του χορευτικού τραγουδιού» που είχε την τιμή να φιλοξενήσει το Γλινάδο στον πα­νέμορφο αύλειο χώρο του «ξενώνα του Μπέη» στις 10 του Αυγούστου αποτελεί για τον υπογραφόμενο ένα από το σημαντικά «πολιτιστικά δρώμενα» του φετινού ναξιακού καλοκαιριού. Την οργάνωσαν από κοινού η Ο.ΝΑ.Σ. και οι πολιτιστι­κοί σύλλογοι Γλινάδου, Αγερσανιού και Τριπόδων, με τη συμπα­ράσταση του Π.Ο.Δ.Ν. και της Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Νάξου, που ήταν ο μεγάλος της χορηγός.

Ήταν σημαντική, γιατί ήταν μια ξεχωριστή εκδήλωση (ξεχωριστό είναι αυτό που διακρίνεται από άλλα ομοειδή, διακρίνεται). Ήταν ευκρινώς διακριτή από ανάλογες παραπλήσιες του είδους της, από αυτές που καλύπτονται υπό τον γενικό (αμφισβητούμενο κατ’ εμέ) όρο «πολιτιστικές εκδηλώσεις». Ήταν δε ξεχωριστή, γιατί συνδύα­σε με επιτυχία αυτά που....... ο γράφων θεωρεί αισθητικά ωραίο, επιστημο­νικό και πνευματικά – κοινωνικά επωφελές. Για το τελευταίο κρίνω σκόπιμο να αναφέρω με θαυμασμό την αξιοπρόσεκτη προσοχή με την οποία παρακολούθησε την πολύ­ωρη εκδήλωση το -ούτως ή άλλως- ετερώνυμο κοινό της, υπέρ τα 1200 άτομα κατά τους διοργανωτές της.

Ο συνάδελφος κ. Σταύρος Σπηλιάκος, ο επιστημονικός υπεύθυ­νος, απέδειξε (με επιστημονικό τρόπο δηλαδή) μια παλιά, αλλά ισχύουσα ακόμη σε πολλές περι­πτώσεις, ως ερμηνευτικό εργαλείο, θεωρία: αυτή της διάχυσης των πολιτισμικών φαινομένων (του χο­ρευτικού τραγουδιού εν προκειμέ­νω) μέσα σε ένα ευρύτερο πολι­τισμικό κύκλο, μέσα στον οποίο λαοί, κοινωνικές και εθνικές ομά­δες και προϊόντα, ποικίλων ειδών, μετακινούνται, μεταβιβάζονται αυ­τούσια είτε παραλλάσσονται, αφο­μοιώνονται, αποδίδονται από τον αποδέκτη τους ως δικά του πολι­τισμικά προϊόντα στα υπόλοιπα μέλη του ίδιου κύκλου, για να αρχίσει έτσι η αντίστροφη δημιουρ­γική πορεία. Φυσικά, ο κ. Σπηλιάκος με την ερμηνεία του δέχεται αυτομάτως ως ερμηνευτική επιστη­μονική αρχή μια άλλη, μια μορφή της μονογένεσης, σύμφωνα με την οποία τα πολιτισμικά προϊόντα πα­ράγονται σε μια περιοχή απ’ όπου και διαχέονται, με ποικίλους τρό­πους, στα υπόλοιπα μέρη με τα οποία ο εν λόγω χώρος έρχεται σε επικοινωνία.

Η Νάξος βρέθηκε – λόγω θέσης γεωγραφικής και φυσικά λόγω του χαρακτήρα των ανθρώπων της -στην προνομιακή κατάσταση να δέχεται ανέκαθεν το «ξένο», να αντιμετωπίζει με αυστηρές επιλογές (επιλεκτικά) τα εισαγόμενα πολιτι­σμικά προϊόντα, αλλά και να εξάγει τα «δικά» της αυτοφυή ή επείσακτα που μεταλλάχτηκαν υπό την επί­δραση τον δημιουργικού πνεύμα­τος των ανθρώπων της. Όσο και αν σας φανεί παράξενο, αισθάνθηκα ευτυχής που παρέστην σ’ αυτήν την εκδήλωση και άκουσα άλλη μια

φορά το επιστημονικό της περιεχό­μενο, γνωστό σε μένα από παλαιό­τερες εισηγήσεις του κ. Σπηλιάκου. Αισθάνθηκα ευτυχής γι’ αυτήν την αφομοιωτική και συνάμα δημιουρ­γική δύναμη του ναξιακού λαού, ο οποίος, ως δέκτης οικειοποιείται τα ξενόφερτα, τα μεταπλάθει, τους επιθέτει την προσωπική του σφρα­γίδα, χαράσσει σ’ αυτά τον συναι­σθηματικό του κόσμο, τα μπολιάζει με το δημιουργικό του πνεύμα. Ο αείμνηστος Μάνος Χατζηδάκις έλε­γε – για τον «επώνυμο» καλλιτέχνη – τα εξής περίπου: «μεγάλος, πραγ­ματικός είναι ο καλλιτέχνης εκείνος που μπορεί και κλέβει, όχι εκείνος που μιμείται». Μεταφέροντας τη σκέψη του στο παράδειγμα μας, ο ναξιώτης δημιουργός (επώνυμος κυρίως) έκλεψε δημιουργικά, αφού έθεσε τη δική του σφραγίδα σε ξενόφερτα μοτίβα, τα οποία αργό­τερα εξήγε ως δικά του, ως γνήσια δικά του, ως ακραιφνή ναξιακά πνευματικά προϊόντα. Ό,τι αποκα­λεί σήμερα σύμπασα η Ελλάδα (και βαυκαλιζόμεθα εμείς οι Ναξιώτες να επαναλαμβάνουμε αυτάρεσκα) «νησιώτικο τραγούδι» παραπέμπει σχεδόν μοναδικά (μονομερώς) στο ναξιώτικο. Σας υπενθυμίζω ότι μέ­σα σε μια 40ετία ο ναξιακός πολι­τισμός άφησε σχεδόν οριστικά πί­σω του τον πρότερον μουσικό πολιτισμό του, βασισμένον στο τζαμπουνοντούμπακο, και πέρασε δημιουργικά στην «εποχή του Βιο­λιού», με το οποίο, ως κύριο μου­σικό όργανο δημιουργίας σ’ αυτήν την περίοδο (1920-1960), έδωσε στην παραδοσιακή ελληνική μου­σική τα αθάνατα νησιώτικα τρα­γούδια «μας», συνταυτισμένα -ό­πως μόλις προείπα- στη συνείδηση του ελληνικού κοινού με το νησί μας. Οι μελλοντικοί ερευνητές του μουσικού μας πολιτισμού θα πρέπει να οικειοποιηθούν τους όρους «η προ και η μετά την “εισβολή” του βιολιού στη Νάξο μουσική περίο­δος της».

Κάποιοι αναγνώστες μου και θεατές της παράστασης είμαι βέ­βαιος ότι θα ένιωσαν κάπως άβολα, όταν, αποδεδειγμένα, η παγιωμένη άποψη τους για το τι θεωρούσαν μέχρι τώρα ακραιφνώς δικό τους πολιτισμικό προϊόν ανατράπηκε άρδην. Χαίρομαι και γι’ αυτό. Επι­τέλους πρέπει να δοθεί οριστικό τέλος στις πολιτιστικές εκδηλώσεις που αναμασούν τετριμμένες «αλή­θειες», που αναπαράγουν ανιστό­ρητα «συμπεράσματα», που λαϊκί­ζουν ασύστολα ή που αναπαρά­γουν συνειδητά τον επιβεβλημένο, αυτάρεσκο, μονολιθικό λόγο της «κυρίαρχης» μιας τοπικής κοινότη­τας αποκλείοντας απ’ αυτήν κάθε άλλη φωνή, αφού θεωρείται εκ προοιμίου «ανατρεπτική».

Η Ο.ΝΑ.Σ. υπό τη νέα της διοίκηση, έδωσε ένα δείγμα γρα­φής ελπιδοφόρο πάντως περί του πώς αντιλαμβάνεται την έννοια της πολιτιστικής εκδήλωσης όσον α­φορά στον τομέα της μελέτης του ναξιακού πολιτισμού. Ελπίζω ότι το ελπιδοφόρο αυτό ξεκίνημα θα έχει και συνέχεια, με δράσεις αναλόγου περιεχομένου και ίδιας ποιότητας, θεωρώ επίσης ότι ήγειρε δημιουρ­γικές σκέψεις και προβληματισμό στους νυν και τους επίδοξους «διαχειριστές» του ναξιακού πολι­τισμού.

Βεβαίως πίσω από τους θε­σμούς βρίσκονται συγκεκριμένα πρόσωπα, που τους καταξιώνουν με την «στρατηγική» που επιλέγουν και τις δράσεις τους. Δεν παραγνω­ρίζω τη συνεισφορά όλων όσοι ενεπλάκησαν με τον τρόπο τους σ’ αυτήν την εκδήλωση, μπορώ όμως να επιμερίσω την συνεισφο­ρά τους και να αποδώσω το μεγα­λύτερο μέρος της επιτυχούς τελικά προσπάθειας σε τρία πρόσωπα: τον επιστημονικό εργάτη της συνάδελ­φο κ. Σπηλιάκο, το φίλο και συγ­χωριανό μου κ. Νίκο Μαϊτό (Πρό­εδρο της Ο.ΝΑ.Σ.) και φυσικά τον δεξιοτέχνη του βιολιού και έξοχο μουσικό κ. Νίκο Χατζόπουλο, ο οποίος, ανέλαβε με την θαυμάσια ορχήστρα του το μουσικό τμήμα της και μας μετέφερε με τις νότες του είτε στα ουράνια είτε στα κατάβαθα της ανθρώπινης μελαγ­χολίας: αυτής που κρύβει στα «σώψυχά» της η θεωρούμενη «εύθυμη» ναξιώτικη / νησιώτικη μουσική.

Συγκεντρωτικά: ήταν μια παρά­σταση φροντισμένη σχεδόν άψογα στα τεχνικά της στοιχεία και στα τυπικά της οργάνωσης της. Επιστη­μονικά στέρεη, ως προϊόν μακροχρόνιας έρευνας του κ. Σπηλιάκου, γνώστη της λαμπρής εκδοχής του τοπικού μας μουσικοχορευτικού πολιτισμού.

Και μια ακροτελεύτια παρατήρη­ση: Ήταν όμως μια παράσταση, με υλικά από τον λαϊκό μας μουσικό πολιτισμό, την οποία δημιούργησε / αναπαρήγε (ως τελικό προϊόν) μια ομάδα ανθρώπων. Ήταν μια άνω­θεν δημιουργημένη με πολύ κόπο παράσταση, που παρήχθη από «ει­δικούς» προς άμεση κατανάλωση από το ναξιακό κοινό-καταναλωτή. Ευτυχώς επαναλαμβάνω, ήταν μια καθ’ όλα επιτυχημένη παράσταση. Και από την έποψη -με ενδιαφέρει πρωτίστως- της πρόσληψης της από το κοινό, ασυνήθιστο σε τέτοιου είδους θεάματα. Όμως το ζητούμε­νο για μένα είναι πότε και πώς ο λαός-καταναλωτής πολιτιστικών προϊόντων (που εκείνος δημιούρ­γησε στην ιστορική του πορεία ή δημιουργεί τώρα) θα γίνει επιτέ­λους ο ίδιος παραγωγός, perfor­mer, επιτελεστής και ταυτόχρονα καταναλωτής του πνευματικού / υλικού προϊόντος τού πολιτισμικού του κόσμου.

Μανόλης Γ. Σέργης
http://xoroballomata.wordpress.com/
Bookmark and Share
Blog Widget by LinkWithin

13 σχόλια :

Ανώνυμος είπε...

Αν και δεν κατάγομαι απ[ο τη Νάξο,αγαπώ το νησί και την παράδοσή του.Στάθηκα τυχερός,που παρακολούθησα την άψογη εκείνη εκδήλωση!Θέλω να δώσω τα συγχαρητήριά μου στον κ Σπηλιάκο που συνεχώς μας μαθαίνει τόσα,όσο και στον θαυμάσιο βιολίστα.Θα πρέπει να αναφερθώ στην οικογένεια των Χατζοπουλαίων,η οποία είναι η ΜΟΝΗ που έχει διαφυλάξει κ ματαδώσει ακέραιη,τη μουσική παράδοση της Νάξου,με πρωτεργάτη τον λαουτιέρη της τον Βασίλη Χατζόπουλο και συνεχιστή τον ανηψιό του.Πολλά συγχαρητήρια

Ανώνυμος είπε...

συμφωνω.Ψαχνω 1 δισκο οργανικο που παιζουν ο Νικος με τον Βασιλη.μηπως ξερει καποιος πως λεγεται?ολη η εκδηλωση στηριχτηκε στις γνωσεις του καθηγητη και σε αυτον το δισκο του Β Χατζοπουλου.

Ανώνυμος είπε...

ΝΗΣΙΩΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ με τους ΝΙΚΟ ΚΑΙ ΒΑΣΙΛΗ ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟ λέγεται ο Δίσκος

Ανώνυμος είπε...

Να πούμε όμως και ένα ΜΠΡΑΒΟ και στην ΟΝΑΣ που είχε την ιδέα, που τόλμησε να κάνει κάτι το διαφορετικό και που διοργάνωσε τέλεια από όλες τις απόψεις τη συγκεκριμένη εκδήλωση. Τα καλά πρέπει να λέγονται.

Ανώνυμος είπε...

ΑΝ ΔΕΝ ΥΠΗΡΧΑΝ ΟΙ ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΙ ΘΑ ΝΟΜΙΖΑΜΕ ΟΤΙ ΤΟ ΝΑΞΙΩΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΕΙΝΑΙ Η 'ΠΙΤΣΙΡΙΚΑ' ΚΑΙ ΤΑ ΓΥΦΤΟΛΑΙΚΑ

Ανώνυμος είπε...

ευχαριστω για τον τιτλο του δισκου

Ανώνυμος είπε...

Στο youtube, υπάρχει 1 πολύ ωραίο βιντεάκι του κ Σπηλιάκου,αφιερωμένο στον κ Β.Χατζόπουλο.Συγχαρητήρια λοιπόν στην ΟΝΑΣ,στον καθηγητή κ στο Νίκο.Άψογη δουλειά τέλειο αποτέλεσμα.

Ανώνυμος είπε...

τόσα χρόνια νόμιζα ότι ο Νίκος είναι γιος του Βασίλη.Είσαι σίγουρος ότι είναι ανηψιός του?ποιός είναι ο μπαμπάς του?

Ανώνυμος είπε...

Πατερας του Νικου ειναι ο αειμνηστος Γιαννης Χατζοπουλος ο τριτος απο τα "Χατζοπουλακια" που επαιζε Κλαρινο.
Ο αλλος ειναι ο Μανολης που παιζει ακορντεον, πατερας του Νικολα Χατζοπουλου(ο χοντρουλος με το μουσακι) εξισου πολυ καλου βιολατορα.
Και φυσικα ο γνωστος ΜΕΓΑ λαουτιερης Βασιλης Χατζοπουλος. Οι Χατζοπουλοι και οι Κονιτοπουλοι αποτελουν το Μεγαλυτερο κεφαλαιο της νησιωτικης μουσικης.

Ανώνυμος είπε...

πολύ σωστά!αξιόλογες οικογένειες κ οι 2!οι μεν Κονιτόπουλοι είναι κ τόσοι πολλοί ζωή να'χουν,συνεργάστηκαν με τον Πάριο που τους ανέβασε πολύ.Οι άλλοι,λιγότεροι σε αριθμό ,έκαναν κ κάνουν πολύ προσεγμένα βήματα,με σεβασμό απέναντι στην παραδοσιακή μουσική!Η προσφορά του κ Βασίλη,είναι ανεκτίμητη και συνεχίζουν οι Νικόληδες.Μην ξεχνάμε,ότι έβαλε στίχους και έσωσε τον τοπικό χορό της Κωμιακής τον Βιτζηλαιαδίστικο!

Ανώνυμος είπε...

Όλοι οι Κωμιακήτες,πρέπει να είναι περήφανοι για τον σπουδαίο αυτόν καλλιτέχνη!Πόσοι γνωρίζουν όμως πραγματικά το έργο του Β.Χατζόπουλου? Τι κάνουν οι "πολιτιστικοί"φορείς γι'αυτό?

Ανώνυμος είπε...

Αυτός ο δίσκος με τα οργανικά είναι ο αυθεντικότερος δίσκος με παραδοσιακά νησιώτικα. Είναι ένα μνημείο, και οι νέοι αλλά και ειδικότερα αυτοί που ασχολούνται με τη νησιώτικη μουσική επαγγελματικά η όχι πρέπει να τον μελετάνε και να αντλούν από τον τρόπο που τα αποδίδουν ο Βασίλης με το Νίκο. Είναι μόνο λαούτο και βιολί σκέτα χωρίς φτιασίδια και επεξεργασία. Παρ' όλα αυτά είναι τόσο πλούσιος ακουστικά τόσο γεμάτος που νομίζεις ότι παίζουνε 10 όργανα. Αλλά εκείνο που σε εκπλήσει είναι το δέσιμο του βιολιού με το λαούτο. Εκείνο που θαύμαζα όταν τους έβλεπα να παίζουν μαζί ήταν ο συσχετισμός και η ρυθμικότητα των δεξιών τους χεριών στο παίξιμο ήταν πραγματικά εντυπωσιακό.

Ανώνυμος είπε...

Έχετε δίκιο τέτοιο τακίμι δύσκολα ξαναγίνεται!Ήταν και οι 2 άψογοι στο πάλκο.Κρίμα που αρρώστησε ο κ Βασίλης..θα ήταν ωραίο να τους ξαναβλέπαμε μαζί!